Ehli Sünnet Kelamında Tevekkül

İslâm’ın müminlere en müstesna armağanlarından, kul ile Allah arasındaki en sağlam köprülerden, insanı rabbine yaklaştıran en güzel tavırlardan, kişiye acziyetini anladığı nispette mevlâsının kudretinin idrakine vardıran en öğretici sıfatlardan, başkasından istiğna ile eli çektikçe Hakk’ın desteğini yanı başında hissettiren en güçlü dayanaklardan, güzelliğine ulaşıldıkça şevki daha üste taşıyan en hoş hallerden, pınarlarından içildikçe susuzluğu artıran en latif kaynaklardan, yaşanmadan anlatılması en zor ahlâkī erdemlerden biri olan tevekkül; müminlerin temel sıfatları arasında yer alması gerekirken, maalesef kıymeti yeterince takdir edilememiş, hatta kimilerince insanı aşağı çeken bir vasıf şeklinde telakki olunmuş ve gözden düşürülmesi iktiza eden bir haslet konumuna getirilmiştir. Özellikle geç dönemlerde oluşan ilgili anlayışın kendine göre belki haklı gerekçeleri varsa da Ehl-i sünnet kelamcılarının çizdiği tevekkül tablosunda yergiyi gerektirecek hiçbir şey yoktur. Bu anlayışta tevekkül, hayatı insanlara zorlaştıracak bir yapıya büründürülmemekte, sadece müminlerin Allah’ı ve O’nun iradesi ile kudretinin etkinliğini asla yahut mümkün mertebe kalplerinden çıkarmamalarına aracı kılınmaktadır. Kulun kendisini dünyaya fazlasıyla kaptırabileceği, benliğini ve ubûdiyetini unutabileceği, etrafını kuşatan sebeplere gereğinden fazla anlam yükleyebileceği, insanlara gerçek müessir gibi bel bağlayabileceği, davranışlarıyla rabbine ait makamları başkasına izafe edebileceği, sonucu O’nun gayrından bilebileceği, eylem ve terklerinin ilâhî irade ve kudretin alanından çıkma imkânı bulunduğu gafletine düşebileceği, kendinden bir güç ve kudret tasarlayabileceği, başarıyı nefsine atfetme yanlışına kapılabileceği bir atmosferde ona, bunların hiçbirinin doğru olmayacağını fısıldamakta, yeri geldiğinde ise bu hakikatleri haykırmaktadır. İşte Ehl-i sünnet kelamında tevekkül, mümine bütün bu güzellikleri kazandıracak bir nitelik olarak sunulmakta ve insanlar ona davet olunmaktadır.