Nimetüllah Nahçıvani ;Hayatı İlmi Şahsiyeti ve Eserleri

Asırlar Ötesinden Süzülen Bir İlim, İrfan ve Tefsir Okyanusu... XV. yüzyılda Azerbaycan’ın Nahçıvan şehrinde dünyaya gelen, Nahçıvan ve Tebriz medreselerinde ilmini olgunlaştıran Ni’metullah Nahçıvânî; naklî ve aklî ilimlerde kâmil bir âlim, tasavvuf yolunda ise derin bir mütefekkirdir. Safevî taarruzlarının gölgesinde geçen çalkantılı bir devirde Anadolu’ya taşıdığı ilmi mirasıyla, vefatından asırlar sonra bile yankı uyandırmaya devam eden müstesna bir şahsiyettir. Elinizdeki bu eser; Ni’metullah Nahçıvânî’nin el-Fevâtihu’l-ilâhiyye isimli tefsiri üzerine odaklanmaktadır. Söz konusu tefsir, Kur’ân-ı Kerîm’i başından sonuna kadar ayet ayet tasavvufî açıdan yorumlayan ilk tefsir olma özelliği taşır. Zâhirî ve işârî ilmi, kusursuz bir uyumla harmanlayan bu tefsir, sûre başı ve sonlarına getirdiği özgün yorumlar ve münasebet konusunda gösterdiği titizlikle öne çıkar. Ayrıca müspet ilimlerden verdiği ufuk açıcı örnekler ve tasavvufun en müşkil meselelerine getirdiği derûnî açıklamalarla tefsir sahasında çığır açmıştır. Günümüze kadar değerini koruyan tefsirinin yanı sıra, Nahçıvânî’nin diğer tasavvufî eserleri de tarafımızdan ilk kez tespit edilerek ilim âlemine kazandırılmıştır. Bu eserlerinde müellif, tasavvufî düşüncenin üst tabakasına hitap eden derin ve çetin meseleleri ele alır. Aynı zamanda fıkıh, hadis, felsefe, kelâm ve akâid gibi farklı disiplinlere ait konuları işlemeyi de ihmal etmez. Bu özellikleri itibarıyla Nahçıvânî, şer’î ve müspet ilimlerdeki eşsiz vukûfiyetini ve birikimini gözler önüne sermektedir. Kitabın ve müellifinin ilmî değerini taçlandıran en anlamlı tevafuklardan biri de, onun vefatından tam beş asır sonra, doğduğu topraklar olan Nahçıvan’da 5–7 Temmuz 2019 tarihlerinde düzenlenen “Görkemli Azerbaycan Mütefekkiri Nimetullah Nahçivani” başlıklı uluslararası sempozyuma onur konuğu olarak katılmış olmamızdır. Bu durum, onun asırlar sonrasında bile ne denli etkili ve canlı olduğunun açık bir kanıtıdır. Bu kitap, Kur’ân’ın işârî okyanusundan istifade etmek, İslam düşünce tarihinin unutulmuş bir zirvesiyle tanışmak ve asırlar ötesinden gelen bir irfan mirasına ortak olmak isteyen her ilim ve gönül ehli için bir başucu kaynağıdır.