Okuma Hızı Değil Anlama: İlim Kitapları Nasıl Okunur?

Roman okur gibi okunan bir fıkıh kitabından geriye pek bir şey kalmaz. İlim kitapları farklı bir tempo ve farklı bir yöntem ister; buradaki ölçü hız değil, kalıcılıktır.

Önce haritayı çıkarın

Kitaba baştan dalmadan önce içindekiler sayfasını dikkatle okuyun. Konuların hangi sırayla ilerlediğini görmek, her bölümü bağlamına oturtmayı kolaylaştırır. Varsa önsöz ve yazarın giriş bölümü, eserin hangi ihtiyaca cevap verdiğini söyler; atlanmaması gereken kısımdır.

Bölüm bölüm ilerleyin

İlim kitabında doğal birim sayfa değil, bölümdür. Bir oturuşta bir bölüm bitirmeyi hedefleyin; yarım kalan bölüm ertesi güne geçtiğinde bağ kopar. Bölüm bittiğinde kitabı kapatıp ne okuduğunuzu kendi cümlelerinizle özetlemeye çalışın. Özetleyemiyorsanız o bölüm henüz yerleşmemiştir.

Kavram defteri tutun

Dinî ilimlerde okumayı zorlaştıran şey çoğu zaman kavramlardır. Karşılaştığınız her yeni terimi kısa tanımıyla bir deftere yazın. Birkaç hafta sonra o defter kendi sözlüğünüz hâline gelir ve okuma hızınız kendiliğinden artar.

İşaretleme yöntemi

Kitabın her yerini çizmek, hiçbir yerini çizmemekle aynı sonucu verir. Sade bir sistem işe yarar: ana fikri tek çizgi, anlamadığınız yeri soru işareti, sonra dönmek istediğiniz yeri sayfa kenarına küçük bir işaret. Ödünç alınan veya hediye edilecek kitaplarda yapışkan ayraç kullanmak daha uygundur.

Dipnotları atlamayın

Dipnot, metnin nereden geldiğini gösterir. Kaynak gösterilmeyen bir bilgiyle kaynağı belirtilen bilgi arasındaki farkı görmek, okuru daha dikkatli hâle getirir. Dipnotta geçen eserleri not almak, bir sonraki okuma listenizi de kendiliğinden oluşturur.

Tekrar aralıkları

Bir bölümü okuduktan bir gün sonra beş dakika, bir hafta sonra beş dakika daha göz gezdirmek, aynı bölümü iki kez baştan okumaktan çok daha etkilidir. Zihin, aralıklı tekrarla öğrenir.

Mümkünse yalnız okumayın

Okuduğunuz bölümü birine anlatmak, anlayıp anlamadığınızın en dürüst testidir. Küçük bir okuma halkası kurmak ya da haftada bir kez birine özet anlatmak, tek başına okumaktan çok daha kalıcıdır.

Sıralamayı doğru kurun

Okuma ortamı

Ağır metin, dik oturuşla okunur. Yatakta veya koltuğa gömülerek okunan ilmî kitap birkaç sayfada uykuya götürür. Masa, iyi bir ışık ve kitabı uygun açıda tutan bir stant, dikkat süresini belirgin biçimde uzatır.

Kısa seanslar

Kırk beş dakika okuyup on dakika ara vermek, üç saat kesintisiz okumaktan daha verimlidir. Ara sırasında okuduğunuzu kısaca hatırlamaya çalışmak, tekrarın yerini tutar.

Sözlük ve yardımcı kaynak

Klasik metinlerde karşınıza çıkacak terimler için elinizin altında bir terimler sözlüğü bulundurun. Her bilinmeyen kelimede sözlüğe bakmak akışı böler; bir paragrafı bitirip sonra topluca bakmak daha iyi çalışır.

Bitirme baskısı yaratmayın

İlmî bir eseri bir ayda bitirmek zorunda değilsiniz. Bazı kitaplar yıllara yayılarak, bölüm bölüm okunur. Önemli olan, elinizden bıraktığınızda geri dönebilecek kadar not almış olmanızdır.

Okuduğunu uygulamak

Özellikle fıkıh ve ahlâk kitaplarında, okunan bilginin hayata dokunan bir tarafı vardır. Her bölümden sonra "bu hafta bunun neresini uygulayabilirim" sorusunu sormak, okumayı bilgi biriktirmekten çıkarıp alışkanlığa dönüştürür.

Bir alana girerken önce giriş seviyesinde, kapsamı dar bir eser okuyun; ardından geniş ve şerhli esere geçin. Ters sıra, çoğu okurun o alandan büsbütün soğumasına yol açar. Bu konuda şerhli eserler yazımız yol gösterici olabilir.